News
Kale duvarları Saathane Meydanı’ndan Bedesten’e, eski Ziraat Bankası’ndan Büyük Cami’ye kadar uzanıyordu.
Batı kapısı Namık Kemal Caddesi’nin sonunda, doğu kapısı Bedesten girişinde, sahile açılan Kumkapı Osmanlı Bankası’nın bulunduğu noktadaydı.
Evliya Çelebi, 1640 ziyaretinde kaleyi yetmiş kulesi, iki bin mazgalı, sahile hâkim heybetli görünümüyle tasvir ediyordu.
Kâtip Çelebi 1648’de yazdığı Cihannüma’da kale içinde cami, hamam, çarşının bulunduğunu fakat bakımsız, harap halde olduklarını kaydediyor.
1668 Kuzey Anadolu depreminde surların büyük bölümü yıkıldı. Samsun Kalesi, 1869 Büyük Samsun Yangınına kadar ayakta kalabildi.
Yıkım Kararı
Yangın sonrası davet edilen yabancı mühendis tarafından hazırlanan imar planıyla kara surlarının yıkımına karar verildi.
Kalenin deniz tarafı taş ocağı haline getirildi, taşlar mesken inşaatlarında değerlendirildi.
Böylece Türklerin Anadolu’da deniz kıyısına inşa ettikleri tek kale yok edildi. II. Meşrutiyet döneminde Harbiye Nezareti’nin aldığı kararla kale arsaları Maliye’ye devredilerek satışa çıkarıldı.
Son Kalıntılar
2008’de Büyük Cami çevresinde yapılan kazılarda sur kalıntıları yeniden ortaya çıkarıldı. 2015’te Saathane Meydanı’ndaki çalışmalar sırasında yeni parçalar bulundu fakat korunamadı.
Uzun süre açık hava müzesi yapılacağı konuşuldu, fakat belediye başkanı değişiminin ardından üzeri kumla kapatılarak tekrar tarihe gömüldü. Bugün yalnızca 13 metrelik parçası hayatta kalabildi.
Türk-İslam Hâkimiyetinin Sembolüydü
Samsun Kalesi, Malazgirt sonrası Selçukluların bölgeye yerleştiğini, Türk-İslam hâkimiyetinin burçlaştığının göstergesiydi.
Selçukluların askerî ihtiyaçlarla inşa ettiği kale, Müslüman Samsun’un gelişim merkezi oldu.
Samsun Kalesi, yalnızca tarihî eser değil, şehrin kimliğini taşıyan önemli değerlerden biridir.
Kale Bodrumda Saklanıyor
2014’te Samsun Kalesi’nin son parçalarının, Büyük Cami bahçesinin hemen dibinden 20 metre ilerideki iş merkezinin otoparkına hapsedildiği ortaya çıktı.
Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu yetkilileri, kalenin “bina altında muhafaza edildiğini” savundu.
Ancak 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre birinci derece kültür varlığı üzerine on katlı bina inşa edilmesi, kalıntıların arasına araç park edilmesi düpedüz facia…
Samsun’un Geleceğine Karar Vermek
Samsun Kalesi, Türklerin Karadeniz kıyısındaki ilk kalesi olma özelliğiyle sadece mimari miras değil, aynı zamanda şehrin Müslüman kimliğinin simgesidir.
Kalenin korunamaması yalnızca taş duvarların değil, tarihi kimliğin yok sayılması anlamına gelmektedir.
Kültür Bakanlığı’nın, Samsun Kalesi’nin yıllardır iş merkezinin bodrum katında tutulması utancına son verecek adımları kararlılıkla atması, ertelenemez sorumluluktur.
Kaynak: Recep YAZGAN – Samsun Bütünşehir Dergisi
