News
Karay kaynakları ve Orta Çağ anlatıları, Anan ben David’in siyasi meşruiyete ulaşmasında Hanefî metodun ve stratejik tavsiyenin belirleyici olduğunu aktarıyor.
YENİ BİR İNANÇ ÇİZGİSİ OLUŞTUR, SERBEST KALIRSIN
Abbâsîler döneminde kurum liderliği için yapılan mücadelelerin en önemlisi, Halife Mansûr zamanında (754-775) Anan ben David ile Hananya arasında cereyan etmiştir.
Re’sülcâlût Şlomo’nun 762’de ölümünün ardından yerine teamüle göre aynı aileden Anan ben David’in geçmesi gerekiyordu.
Ancak gaonlar ve cemaat ileri gelenleri re’sülcâlûtluğa dinî konularda daha dikkatli davranan ve mütevazi kişiliğiyle tanınan Hananya’yı tercih etmişler, Anan’ı da cemaatin tasarrufuna karşı direnmesi sebebiyle hapse atmışlardı.
Annan Ben David, hapishanede büyük İslam bilgini ve Hanefi mezhebinin kurucusu İmam-ı Azam Ebu Hanife ile karşılaştı. Başından geçenleri Ebu Hanife’ye anlatan Annan, büyük İslam bilgininden hayatını kurtaracak öğütler aldı.
İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe Anan Ben Davit’e halifenin huzuruna çıkması ve kendisinin diğer Yahudilerden farklı bir yolda olduğunu söylemesi şeklinde bir tavsiye aldığı rivayet edilir.
Ebû Hanîfe’nin tavsiyesini tutan Anan hapisten çıktıktan sonra taraftarlarınca re’sülcâlût kabul edilmiştir.
Sonradan Karaîlik adını alan onun başlattığı bu hareket Rabbânîler’den bağımsız bir cemaat oluşturmuştur.
KARAİLİĞİN DOĞUŞU
Anan’ın savunduğu öğreti, Talmud otoritesini reddeden ve yalnızca Yazılı Tevrat’ı bağlayıcı kabul eden bir eksene dayanıyordu.
Bu yaklaşım:
Rabbanilere karşı açık meydan okuma,
Babil merkezli Yahudi otoritesine karşı bir muhalefet hattı,
Köklü bir hukuk ve ibadet sistemi ayrışması oluşturdu.
10. yüzyıldan itibaren Anan’ın takipçileri Karay topluluklarıyla birleşerek mezhebin bugünkü yapısına dönüştü.
Karaylar, Anan’ı kendi mezheplerinin “kurucu figürü” olarak kabul ediyor.
İSLAM HUKUKUNDAN ETKİLER
Karâîlik, Yahudiliğin yegâne kaynağı olarak yahudi kutsal kitabı Tanah’ı kabul etmiş, Rabbânî Yahudiliği’nin sözlü Tevrat şeklinde nitelendirdiği Mişna ve Talmud literatürünün dinî otoritesine karşı çıkmıştır.
Anan’ın mezhebin esaslarını belirlediği Sefer ha-Mitsvot adlı eseri günümüze kadar ulaşmamışsa da taraftarlarına, “Doğrudan Tanah’a başvurun, benim fikirlerime körü körüne bağlanmayın” dediği nakledilmektedir.
Öte yandan onun Rabbânîler’in sözlü Tevrat’a yaklaşım metodunu tâdil ederek kullandığı, cumartesi günü ateş yakmak ve o gün evi terketmek yasağı ile bayram günlerinin tesbitini yeni ayı görerek yapmak ve Şavuot (haftalar) bayramını mutlaka pazar gününe rastlatmak gibi Sadûkīlik ve Essenîlik mezheplerine ait bazı dinî hükümleri de benimsediği belirtilmektedir.
Annan’a göre Ona göre Tevrat’taki, “Siz benim emrettiğim kelimeye ne bir ilâve yapacaksınız ne de ondan bir eksiltmede bulunacaksınız. Belki size emrettiğim Yahova’nın emirlerini korursunuz” (Tesniye, 4/2) şeklindeki ifade gereği Yahova’nın emirlerini yerine getirmek için Tanah yeterlidir ve onu tamamlayıcı Rabbânî geleneğe ihtiyaç yoktur (ERE, VII, 662-663). Gelenek, kutsal metinde emredilen kuralların uygulanması için gerekli olduğunda birtakım kapalı hususlara açıklık kazandırılmasında ve ayrıntılı hale getirilmesinde sınırlı olarak kullanılmış, bunların dışında kutsal metin üzerinde yoğunlaşma esas alınmıştır.
KARÂÎLER’İN ON MADDELİK İNANÇ ESASLARI
1. Her şeyi yoktan yaratan Tanrı’dır.
2. Her şeyi yaratan Tanrı’dır, fakat O yaratılmamıştır.
3. Tanrı birdir, hiçbir şekilde diğer yaratıklara benzemez.
4. Tanrı Mûsâ’yı elçi olarak bize göndermiştir, o peygamberlerin en büyüğüdür, onun gibi bir peygamber gönderilmemiş ve gönderilmeyecektir.
5. Tanrı Mûsâ’nın aracılığı ile mükemmel gerçeğin ve şeriatın bulunduğu tam ve yazılı olan (Rabbânî gelenekle tamamlanmaya ihtiyacı olmayan) Tevrat’ı bize göndermiştir.
6. Her mümin Tevrat’ın orijinal dilini öğrenmelidir.
7. Peygamberlik mevhibeleri Mûsâ’nınkinden düşük olsa da Tanrı başka peygamberlere de vahiy göndermiştir.
8. Tanrı ölüleri kıyamet gününde diriltecektir.
9. Tanrı âhirette insanlara dünyadaki amellerine göre ceza veya mükâfat verecektir.
10. Tanrı sürgünde olanları küçük görmez, aksine çektikleri meşakkatlerle onları temizlemeyi diler, onlar da Tanrı’nın yardımını ve Mesîh’i beklemelidirler.
